Што такое сала, я ведаў зь дзяцінства. Не з карцінак, але на колер і смак. Але, калі бабуля Ксеня, паддаўшыся на мае ўгаворы, у чарговы раз пачынала распавядаць пра ваеннае ліхалецьце, то слова «шпік», якога вымагалі нямецкія жаўнеры, заўсёды рэзала слых.

«Матка, млека, яйка, шпік!» — менавіта такую формулу звароту немцаў да тутэйшых заўсёды пераказвала мне бабуля. Кантэкст мог мяняцца. У 1941-1942 гг. зварот гучаў хутчэй запытальна і на абмен прапаноўваліся цыгырэты, сахарын, мыла, але ад 1943-га пералічаныя прадукты тупа вымагаліся. Як немцамі, так і партызанамі. Адзінае, што адрозьнівала — «лясныя мсьціўцы» ніколі ня мелі праблем з тутэйшай лексікай і фанэтыкай. Сала, значыць сала…

Але я зусім не пра тое. Ва ўсіх гэтых зразумелых сітуацыях-матывацыях цьмяным заставалася толькі адно — слова «шпік». Калі немцы навучыліся шпрэхаць пра «млека» і «яйкі», то чаму ўпарта абзывалі сала нейкім «шпікам»? Бо ў паўночна-беларускіх гаворках «шпік» — гэта костны мозак. Іншага прадукту ні ў людзей, ні ў крамах часоў майго дзяцінства не было.

Ясная справа, пытаньне пра шпік не было лёсавызначальным і вельмі хутка гублялася ў вірах дзіцячых гульняў ды забаваў.

Пытаньне ўсплыла наноў, калі ў нашых крамах з’явіліся абалонкі з салападобным месівам, укручаным разам са сьпецыямі, што называліся «шпік» у розных варыяцыях: «бутэрбродны», «арыгінальны» і да т.п. Адмыслова пацікавіўся, што ёсьць «шпік» (spek) у немцаў. Аказалася, сала! Вядома, проці нашага — хераваценькае, але ж сала! Такім чынам, сэнс і зьмест згубіўся недзе ў працэсе міжкультурнага абмену ці, прасьцей кажучы, адмысловага перакладу.

Сітуацыю з падменай паняцьцяў  мне нагадала гісторыя Бахарэвіча — Сідарэвіча. Не раўнуючы, фошыст і партызан, што завіталі на госьці да вясковай бабулі. Адзін пра шпік, другі — пра сала, а вочы злыя, галодныя… Толькі і розьніцы, што ні салдатам вермахту, ні партызанам піярыцца патрэбы не было. Калі галодны, то сала будзе вечнай каштоўнасьцю, як ты яго не абзывай.